Bong gân cổ chân — Khi không lành hẳn sau khi bị lật
Mục lục
Cấu trúc bong gân cổ chân
Bong gân cổ chân là tổn thương phức hợp dây chằng bên ngoài, khoảng 85% tổng số ca bong gân là tổn thương lật trong (inversion) khi bàn chân lật vào trong. Dây chằng bị tổn thương đầu tiên là dây chằng sên-mác trước (ATFL, anterior talofibular ligament), khi lực tăng lên thì dây chằng gót-mác (CFL) và dây chằng sên-mác sau (PTFL) lần lượt bị rách.
Phân loại Grade I–III
- Grade I (nhẹ): Tổn thương vi mô của sợi dây chằng, sưng nhẹ, vẫn đi được. Hồi phục trong vòng 1–2 tuần.
- Grade II (trung bình): Rách một phần dây chằng, sưng và bầm vừa phải, đau khi chịu trọng lực. Mất 4–6 tuần.
- Grade III (nặng): Đứt hoàn toàn dây chằng, sưng nề nặng và mất ổn định, khó đi lại. Cần điều trị từ 8–12 tuần trở lên.
Xử lý cấp tính — từ RICE đến điều trị Đông y
Trong 48–72 giờ đầu sau chấn thương, tuân thủ nguyên tắc RICE (Rest·Ice·Compression·Elevation). Sau khi sưng giảm, chuyển sang châm cứu (Khâu Khư, Giải Khê, Côn Lôn) và dược châm để cải thiện lưu thông máu tại chỗ và thúc đẩy hấp thu viêm. Dùng Danggui-susan (Đương Quy Tu Tán) trong giai đoạn cấp giúp tăng tốc loại bỏ huyết ứ và giảm đau.
Phục hồi không hoàn toàn dẫn đến bất ổn mạn tính
Vấn đề là nhiều bệnh nhân cho rằng mình "đã khỏi" khi hết đau. Thực tế, dây chằng có thể lành ở trạng thái lỏng lẻo, hoặc cảm giác bản thể (proprioception) không phục hồi, dẫn đến bất ổn cổ chân mạn tính (CAI) với tình trạng cùng một cổ chân bị lật đi lật lại. Có báo cáo cho rằng khoảng 40% bệnh nhân bong gân ban đầu tiến triển thành CAI.
Phục hồi chức năng Đông y để khỏi hoàn toàn
Liệu pháp chuna điều chỉnh sự di lệch ra trước của xương sên (talus), và điện châm rèn luyện tốc độ phản ứng của cơ mác (peroneal muscles). Sau khi phục hồi cảm giác bản thể có hệ thống thông qua bài tập đứng một chân và ván thăng bằng, từng bước tăng cường độ hoạt động trong khi mang nẹp cổ chân (brace). Thuốc Đông y bổ trợ (Ngưu Tất, Tục Đoạn, Đỗ Trọng) làm tăng độ bền của mô dây chằng, giảm đáng kể tỷ lệ tái phát.